Futbol oynamaq insanın harmonik inkişafına kömək edir. Bu oyunda yaxşı fiziki şərait olmadan (sürət, cəltlik, çeviklik, güc, dözümlülük), çətin oyun vəziyyətlərində tez və düzgün qərarlar qəbul etmək bacarığı, kollektivizm hissi, yüksək mənəviyyat nəzərəçarpacaq uğur əldə etmək mümkün deyil.

Hazırda aparıcı idman mütəxəssisləri məşqin effektivliyini artırmaq üçün yük həcminin mexaniki artımını tənqid edirlər. Bu göstəricinin hər il davamlı artması, idman nəticələrinin artmasına getdikcə daha az təsir göstərir. Nəticə etibarilə, təlim prosesinin səmərəliliyini artırmaq üçün başqa yollara diqqət yetirmək lazım idi.

 Məsələn:

- intensivlikdən və fizioloji oriyentasiyadan asılı olaraq yüklərin ümumi həcminin dəqiqləşdirilməsi;

- müxtəlif istiqamətli yüklərin nisbətinin optimallaşdırılması;

- məşq  təşkilati əsaslarının məsrəflər və onun enerji ehtiyatlarının bərpası arasında rasional əlaqə əsasında futbolçunun orqanizminin imkanlarının tam reallaşdırılması üçün optimal şəraiti təmin edə biləcək şəkildə təkmilləşdirilməsi;

      - məşq prosesinin strukturunun rasionallaşdırılması.

       Bundan əlavə, çoxları hesab edir ki, tədris prosesinin səmərəliliyini artırmaq üçün ən perspektivli sahələrdən biri futbolçunun fərdi qabiliyyətlərinin təklif olunan məşq yükü və futbolçunun uyğunluğunun nəzərə alınmasına önəmlidir. Mənim tərəfimdən təklif olunan metodlar.

        

Ümumi dözümlülüyü inkişafı: Metodları.

1. Sürətli yerimə, 30-50 dəqiqə yavaş qaçışla növbələşərək ÜVS 165 /dəq.
2. Yavaş qaçış 30-50 dəq. 150-165 ÜVS / dəq.
3. Qapıya zərbələrlə meydanın bir tərəfindən digər tərəfə yavaş-yavaş 1-2 top driblinq etmək. 10-20 dəqiqə ərzində həyata keçirilir.
4. 150-165 ÜVS/dəq səviyyəsində ürək döyüntüsü ilə meydanda uzun oyun, 15-20 dəfə qapıya zərbələr icrası ilə.
5. Bir toxunuşda kvadrat 3x1 - sahəsi 15x15 m; bir toxunuşda kvadrat 4x2 (15x15m); kvadrat 7x6 iki toxunuşda – platforma 35x20m - ÜVS - 150-165 / dəq.
6. Sürətlənmələri yerinə yetirməmək şərti ilə ikitərəfli oyun.

Xüsusi dözümlülüyün inkişafı: Metodları.

1. ÜVS-170 /dəq və yuxarı, 50-300m seqmentlərdə dəyişən qaçış (driblinqlə və ya driblinqsiz həyata keçirilir).
2. ÜVS-170 /dəq və yuxarı , 100-500m seqmentlər üzrə təkrar qaçış.
3. 40-500 m-lik seqmentlər üzrə qaçış intervalı, burada istirahət intervalları ÜVS- 135-140 /dəq-dən az azalmasına səbəb olmamalıdır.
4. Shuttle run 7x50m - 95-100% intensivliyi ilə.
5. Dribling, topu ötürmə və qapıya zərbə olmaqla oyun məşqləri və ÜVS- 170-190 /dəq.
6. ÜVS- 170-190 /dəq olan yüksək intensivlikli kvadratda oynamaq: iki toxunuşda bir neytral olan 4x4 kvadrat - 30x20m-lik platforma; 5x30 metrlik meydançada bir mərkəzi oyunçu ilə iki toxunuş məhdudiyyəti olmayan 6x6 kvadrat.
7. ikitərəfli oyun: 8-10 dəq. Oyunun yüksək tempini qoruyun (ÜVS- 175-190 / dəq), növbəti 5-7 dəqiqə. Topu uzun müddət "özundə saxlayaraq" oyun tempin azaldmaq (bu müddət ərzində ÜVS 130-140 / dəq, sonrakı 8-10 dəqiqə. yenidən yüksək tempi təyin etdi:

meydançanın yarısında iki kiçik qapı qoyaraq oyun 4x4; oyun, bir ayaq üzərində atlayaraq hərəkət etmək (alternativ olaraq - solda, sağda).

      İstərdim ki, təcrübəsiz məşqçilər  yaxşı öyrənsinlər ki, sürət ancaq gənclikdə uğurla inkişaf etdirilə bilən keyfiyyətdir. Sürət motor hərəkətlərini yüksək sürətlə yerinə yetirmək qabiliyyətidir. Sürət ən çox güc və elastiklik kimi fiziki keyfiyyətlərlə, ən azı isə dözümlülüklə sıx bağlıdır. Sürətin göstəriciləri toplusuna aşağıdakılar daxildir: başlanğıc sürəti, qaçış sürəti, meydanda vəziyyəti qiymətləndirmək sürəti, taktiki düşüncə sürəti.

Sürət keyfiyyətlərinin təkmilləşdirilməsi ;

5x20 (sürət arasındakı fasilə)-(3- s)

fasilə 3 dəq.

4x20 (sürət arasındakı fasilə)-(45- s)

fasilə 3 dəq.

3x30 (sürət arasındakı fasilə)-(1dəq)

fasilə 3 dəq.

2x40 (sürət arasındakı fasilə)-(1; 1,5 dəq)

fasilə 3 dəq.

1x50 sürət arasındakı

fasilə (1; 1,5 dəq)

20 dəq-lik

Məşq növbəti qaydada təkrar olunur.

 

         Orta məktəb yaşlı futbolçuların məşq prosesində idmançıların əsas fiziki keyfiyyətlərini və texniki-taktiki bacarıqlarını təkmilləşdirmək üçün müxtəlif vasitə və üsullardan istifadə etmək olar. Hərəkətlərin sürətinin xarici təzahürü motor hərəkətlərinin sürəti ilə ifadə edilir və həmişə yalnız sürətlə deyil, həm də digər qabiliyyətlərlə (güc, koordinasiya, dözümlülük və s.) dəstəklənir. Hərəkətlərin sürətini öyrədən əsas vasitə maksimum və ya həddə yaxın sürətlə yerinə yetirilən məşqlərdir: faktiki sürət məşqləri; ümumi hazırlıq məşqləri; xüsusi hazırlıq məşqləri.

    Əslində sürət məşqləri qısamüddətli (15-20 saniyəyə qədər) və anaerob alaktik enerji təchizatı ilə xarakterizə olunur. Onlar az miqdarda xarici çəkilərlə və ya onlar olmadıqda yerinə yetirilir (çünki güc və sürət maksimumlarının xarici təzahürləri tərs əlaqəlidir).

     Hərəkətlərin sürətini öyrətmək məqsədi ilə çəkilərlə xüsusi hazırlıq məşqlərindən istifadə edərkən, ağırlığın çəkisi maksimumun 15-20% -ə qədər olmalıdır. Yarış məşqlərinin vahid formaları sürəti inkişaf etdirmək üçün bir vasitə kimi əsasən sürət xüsusiyyətləri olan idmanlarda (sprint idmanı) istifadə olunur.

     Sürət qabiliyyətlərinin inkişafında müəyyən uğurlar əldə etdikdən sonra, sistemli təlimə baxmayaraq, nəticələrin daha da yaxşılaşdırılması görünməyə bilər. Nəticələrin böyüməsində belə bir gecikmə "sürət maneəsi" adlanır. Bu fenomenin səbəbi məşq texnikası ilə bu vəziyyətdə özünü göstərən səylər arasında kifayət qədər sabit şərtli refleks əlaqələrin formalaşmasındadır. Bunun baş verməməsi üçün sürətin dəyişkən şəraitdə təzahür etdiyi siniflərə məşqləri daxil etmək lazımdır.

Müəllif: Natiq Məmmədov

 

Oxşar xəbərlər

Futbolçunun fiziki və texniki hazırlığı

Sürət, partlayıcı və başlanğıc gücü, sürət gücü və lokal əzələ dözümlülüyü

Hərəki Hərəkət qabiliyyətləri: anlayışı, quruluşu, tərbiyə vasitələri və üsulları

15-16 yaş futbolçuların sürət-güc məşqi

Məşq yükünün ölçüsünü təyin edərkən məşqçi nəyi nəzərə almalıdır? - YAZI